maharana pratap parakram

चार तासांच्या एका लढाईत मोगलांची अक्षरशः कढी पातळ केली

Itihas

हल्दीघाटीच्या युद्धातील महाराणा प्रतापांच्या शौर्य व पराक्रमाची कहाणी प्रत्येकाच्या ओठांवर आहे. मध्ययुगीन इतिहासातील ही सर्वात चर्चेत असलेलं युद्ध आहे, ज्यामध्ये मेवाड आणि मानसिंगाचा राणा महाराणा प्रताप यांच्या नेतृत्वात अकबरच्या एका विशाल सैन्याने एकमेकांना तोंड दिले.

या युद्धाचं नाव घेतलं की सर्वात पहिल्यांदा आठवतात ते महाराणा प्रताप. असे म्हटले जाते की या युद्धामध्ये महाराणा प्रताप यांच्याकडे मोगलांपेक्षा अर्धे सैनिक होते आणि त्यांच्याकडे मुघलांच्या तुलनेत आधुनिक शस्त्रे देखील नव्हती, परंतु त्यांनी मोगलांना लोखंडाचे चणे चावायला लावले. या युद्धामध्ये मोगलांची अक्षरशः कढी पातळ केली, पण शक्ती सिंग याने मुघलांना महाराणा प्रताप यांच्या सैन्याची रणनीती आणि युद्ध भूमीचे सर्व छुपे मार्ग सांगून टाकले.

अकबर जिंकला की महाराणा प्रताप यांनी हे युद्ध जिंकले की यावर आजवर चर्चा आणि वाद सुरू आहे. या प्रकरणा संदर्भात बर्‍याच तथ्ये आणि संशोधनही समोर आले आहे. असे म्हणतात की लढाईत काहीही निष्पन्न झाले नाही.

तथापि, ही लढाई १८ जून १५७६ रोजी चार तास चालली. या संपूर्ण युद्धामध्ये राजपूत सैन्य मोगलांवर तुटून पडत होते आणि त्यांची रणनीती यशस्वी होत होती. इतकी महाराणा प्रताप यांनी बहलोल खानाचे दोन तुकडे केले असं म्हणतात.

या युद्धानंतर मोगलांनी मेवाड, चित्तोर, गोगुंडा, कुंभलगड आणि उदयपूर हे शहर ताब्यात घेतले. सर्व राजपूत राजे मोगलांच्या अधिपत्याखाली आले. हल्दीघाटीच्या युद्धामध्ये महाराणा प्रताप यांनी माघार घेतली, परंतु त्यांनी मोगलांसमोर गुडघे टेकले नाहीत. त्याने पुन्हा आपली शक्ती गोळा करण्यास सुरवात केली.

महान इतिहासकार बंदायुनी यांनी तत्कालीन नोंदी नुसार लिहिले की ५००० घोडस्वारांसह प्रवास केला.” शत्रूला असं भासवलं की ५००० घोडस्वारयांच्या सोबत सैन्य ही आहे, परंतु खरोखरच घोडे मोजण्यासारखे होते त्यात सैन्य नव्हतंच.

इतिहासात सैन्याच्या मोजणीबद्दल भिन्न मते आहेत. ब्रिटिश इतिहासकार कर्नल जेम्स टॉड यांनी लिहिले आहे की २२,००० राजपूत ८०,००० मोगलांविरूद्ध लढले.

ही गणना चुकीची वाटते कारण जेव्हा अकबरने स्वत: चित्तोडवर हल्ला केला तेव्हा तेथे ६०,००० सैनिक होते. अशा परिस्थितीत तो मानसिंगबरोबर ८०,००० सैनिक कसे पाठवू शकेल? तसेच मेवाडमधील तोफांचा वापर नगण्य होता. राजपूतांच्या भारी तोफांचा डोंगर खराब वाटेवरून येऊ शकला नसत्या. मोगल सैन्यात उंटांच्या वर ठेवता येऊ शकतील अशी तोफ होती.

राजस्थान विद्यापीठ, उदयपूर येथील मीरा कन्या महाविद्यालयाचे प्राध्यापक डॉ. चंद्रशेखर शर्मा यांनी एक संशोधन केले. या संशोधनात त्यांना असे आढळले की १८ जून १५७६ रोजी हल्दीघाटीच्या युद्धात महाराणा प्रतापने अकबरचा पराभव केला.

डॉ. शर्मा यांनी जनार्दनराई नगर राजस्थान विद्यापीठ विद्यापीठात केलेल्या संशोधनात प्रतापच्या विजयाच्या बाजूने ताम्रपत्रांचे पुरावे सादर केले आहेत. शर्मा यांच्या शोधानुसार युद्धानंतरच्या एका वर्षासाठी महाराणा प्रताप यांनी हल्दीघाटीच्या आसपासच्या गावांच्या जमिनी ताम्रपत्रांच्या रूपात वितरित केल्या, ज्यावर एकलिंगनाथच्या दिवाण प्रताप यांच्या स्वाक्षर्‍या आहेत.

त्यावेळी फक्त राजाला जमीन भाड्याने देण्याचा अधिकार होता. ज्याने हे सिद्ध केले की प्रतापने युद्ध जिंकले. डॉ. शर्मा यांनी संशोधन केले आहे की हल्दीघाटी युद्धानंतर अकबर मुघल सेनापती मानसिंग आणि आसिफ खान यांनी युध्दात पराभूत झाल्याने खडे बोल सुनावले होते आणि त्यांना त्यासाठी शिक्षा देखील झाली.

शर्मा यांच्या म्हणण्यानुसार जर मुघल सेना जिंकली असती तर अकबर आपल्या लाडक्या सेनापतींना शिक्षा का दिली. यावरून हे स्पष्ट होते की महाराष्ट्राने हल्दीघाटीची लढाई संपूर्ण हिंमतीने जिंकली होती.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *